و تفصيل به منظور توضيح بيشتر با آن تناسب دارد ، صاحبان تعريف تطويل آن را بر خود جايز شمرده‌اند . « 1 » از ميان كسانى كه ايجاز و اختصار را در تعريف قرآن برگزيده‌اند برخى تنها به بيان صفت اعجاز اكتفا كرده‌اند . بنا بر نظر ايشان ، اعجاز تنها صفت ذاتى قرآن و نشانه اعلاى صدق نبوت پيامبر ( ص ) و شاهد عادلى بر كلام خدا بودن قرآن است . برخى ديگر از آنان در تعريف قرآن به ذكر دو صفت تنزيل و اعجاز اكتفا كرده‌اند ، با اين استدلال كه اوصاف ديگر از صفات لازم قرآن نيست و قرآن در دوره نبوت با اين دو صفت و بدون اوصاف ديگر تحقق يافته است . بعضى ديگر از ايشان نيز به ذكر دو صفت نقل در مصاحف و تواتر قناعت كرده‌اند . به نظر اينان دو صفت مذكور براى بيان مقصود يعنى تبيين معناى قرآن و تمايز آن از غير كفايت مىكند . اما از ميان كسانى كه در تعريف قرآن طريق اعتدال پيشه ساخته‌اند ، برخى تنها به ذكر اوصاف نزول الفاظ ، مكتوب بودن در مصاحف ، و تواتر نقلى اكتفا و چنين استدلال كرده‌اند كه مقصود از تعريف قرآن شناساندن آن به كسانى است كه دورهء نبوت را درك نكرده‌اند ؛ و اوصاف مذكور در اين تعريف همگى از لوازمى هستند كه بر چنين كسان آشكارند ، بر خلاف صفت اعجاز كه نه براى افراد يادشده روشن است و نه مىتوان آن را به مجموعه‌اى كمتر از يك سوره از قرآن نسبت داد . « 2 » برخى ديگر از اين گروه ، با استناد به آنچه با نظر اصوليان تناسب دارد ، تنها اوصاف

--> ( 1 ) . منطقيان ايجاز در تعريف را از آن رو غير جايز شمرده‌اند كه موجب حذف مقومات ماهيت مىشود . و در عين حال تفصيل را نيز مجاز نمىدانند ، زيرا موجب خطا و تصور امر غير ذاتى به جاى ذاتى مىگردد . ملا صدرا در لمعهء اول از اشراق ثانى از كتاب اللمعات المشرقية در اين باره مىفرمايد : « الإيجاز غير معتبر ، لعدم جواز طرح بعض المقومات ؛ و لا الزيادة فيها سواء قلّت الألفاظ أو كثرت . » بنابراين عدم جواز ايجاز در تعريف به معناى جايز شمردن اطناب و تفصيل و ذكر همه خصوصيات و امور عرضى در تعريف نيست . مگر آنكه منظور از تعريف ذكر خصوصيات و عوارض خاص و عام باشد و تعاريف ارائه‌شده در متن نوعا چنين‌اند . ( 2 ) . منظور آن است كه تعريف قرآن به اعجاز اولا فاقد شرط اجلى بودن معرّف از معرّف و ثانيا جامع افراد نيست . زيرا يك يا دو آيه با آنكه قرآن است اعجاز نيست چه در كمتر از يك سوره نمىتوان سخن از اعجاز گفت .